Arthur d’Anethan, junior diplomaat, Eerste Secretaris bij de Ambassade van België in Kameroen, deelt met ons zijn ervaring als expat in een totaal andere wereld ...

Het is moeilijk om de ervaring van ontheemding te verwoorden, vooral wanneer die plaatsvindt in centraal Afrika, een wereld die zo radicaal verschillend is van Europa. Hooguit kunnen we bepaalde beelden afweren waarmee we onrechtstreeks een glimp kunnen opvangen van een bepaald aspect van de ervaring, net zoals bij een set verschillend gekleurde glazen.

Ik kende een Siciliaanse aristocraat in Gabon die uit principe nooit onderbroeken droeg. Het gevoel van vrijheid was volgens hem onvergelijkbaar: het was blijkbaar zelfs noodzakelijk, gezien de equatoriale klimaten waaronder wij opereren. Dit is waarschijnlijk het eerste markant gevolg van de ontheemding, het meest voor de hand liggend, dat toeslaat zodra je laat in de nacht (die hier het hele jaar door om 18 uur valt) aankomt op de luchthaven van Douala of Bangui : de lucht heeft een soort consistentie, vreemd aan Europa, gemaakt van hitte en vochtigheid, een consistentie die zich mengt met de geur van de aarde (rood, in overeenstemming met clichés) en de zo eigenaardige lichtsterkte van de lucht van centraal Afrika. Zonder het meedogenloze oordeel van Gide de Lucide te willen volgen die in zijn verslagen van zijn reizen naar Congo voortdurend klaagt over de "eentonigheid" van de equatoriale hemel (ongetwijfeld betreurde hij de felblauwe hemel van De Maghreb en andere Marokkanse geneugden), moet worden opgemerkt dat dit licht, tegelijk bleek en brandend, van tijd tot tijd onderbroken door hevige stortbuien en primordiale regens, al snel de Europese expat in zijn greep heeft, net zoals de permanente hitte en vochtigheid hem dwingen te ontspannen, losse kledij te dragen en zich te laten gaan. Het is een feit: in Afrika wordt de Europeaan week.

Het zou echter een ernstige vergissing zijn om deze weg te volgen, omdat de gesprekspartners die ik in Kameroen, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Tsjaad of Equatoriaal-Guinea heb ontmoet, belang hechten aan de eerbiediging van protocol, vormelijkheid en kledij, een waarde die al lang in het Westen is verdwenen. Onlangs was ik aanwezig bij de overdracht van het pallium aan de aartsbisschop van Bamenda. De hele katholieke kerk in Kameroen was voor de gelegenheid aanwezig. Voor zover het oog reikte, was er geen spoor van de zogenaamde “clergyman” outfit, die in het Westen het teken werd van de "moderne en dynamische" priester na Vaticaan II. Hier waren enkel en alleen majestueuze soutanes, zware borstkruisen, het spektakel van een kerk die buitengewoon onzedig was in haar prestige, buitengewoon vreemd aan de verplichting tot postmoderne ontspanning. De typische westerling kan met zijn karakteristieke sneer de spot drijven met het belang dat Kameroeners hechten aan hoorzittingen, rechtszalen, ceremonies, officiële bezoeken, titels en waardigheid. Men zal daar misschien een verouderde pantomime in zien, die achterblijft op de informele en "ontspannen" praktijken van het Westen waar ministers geen das meer dragen en in het weekend gaan fietsen. Ik zie het eerder als een tastbaar bewijs van groot respect voor de publieke zaken, voor de natie, voor traditie (eigenzinnige synthese van koloniaal erfgoed en prekoloniale gebruiken), allemaal dingen die het verdienen om met eer vertegenwoordigd te worden. Het is ook een teken van elementaire beleefdheid tegenover de gesprekspartner die als een eregast moet behandeld worden, ongeacht zijn rang (wat bijzonder aangenaam is voor de junior diplomaat die ik ben).

Het andere gevaar waarmee een expat in equatoriaal Afrika geconfronteerd wordt, is dat hij een muur zou optrekken tussen zichzelf en het turbulente leven dat buiten bruist. De kandidaat expat is een volmaakte wereldburger die reeds lang verklaard heeft dat hij van Afrika houdt (zoals men kan houden van een succesvolle TV reeks of van een uitgehongerde Roemeense beeldhouwer wiens werken door kunstcritici als "pittoresk en storend" worden bedoeld). En toch zal onze expat, zodra hij op Afrikaanse bodem aankomt, de reflex hebben om zich op te sluiten, om een afstand in te bouwen tussen zijn zacht en rustig bestaan en het tumult van de chaos die Afrikaanse steden beroert als een vulkaan, soms debonair, soms vaag bedreigend. Die chaos is onbegrijpelijk of verleidelijk, verleidelijk omdat hij onbegrijpelijk is, maar nooit rustgevend.

Dr. Destouches, die mij een eeuw geleden voorging in Kameroen (onder zijn pen verandert Kameroen in Bambola-Bragamance en Douala wordt Fort-Gono), heeft het goed gezien: "Het is moeilijk om gewetensvol naar mensen en dingen van de tropen te kijken vanwege de kleuren die daaruit voortkomen. Het zijn kokende kleuren en dingen."
En toch, als wij erin slagen om onszelf te bevrijden van de ijzige wallen van airconditioning en aperitief, als wij erin slagen om naar de kleuren, de dingen en de mensen in de vreemde opborreling van Centraal-Afrika te kijken, vinden we uiteindelijk... geen betekenis (omdat er geen is), maar iets als een ervaring; men leert tegen het einde van de dag te houden van het tumult, de stemmen, de kleur van de hemel, de stortbuien, de tropische hitte als tweede huid, de anarchistische steden, de koninkrijken en de struiken: het is in deze radicale vreemdheid, die je ontneemt van de gewoonten en reflexen van het oude Westen, dat misschien het succes ligt van elke poging tot ontheemding.


Onze oprechte dank gaat naar Baron Arthur d’Anethan voor het schrijven van deze getuigenis.

Gekoppelde artikel(s)

“Dead Poets Society”

Op woensdag 24 maart 2021 werd de Prijs van het Keingiaertfonds uitgereikt aan Jonkheer Cédric de Séjournet de...

De reis van Silvia de Merode

Silvia Steisel, de echtgenote van Edouard de Merode, van middeleeuwse geschiedenis tot het beheer van een...

Rwanda: in welk stuk hebben wij gespeeld?

Geschreven door Johan Swinnen naar aanleiding van de 27ste verjaardag van de genocide. "Rwanda: in welk stuk...

Big Bang aan de VAKB

Le piscis nobilis: des aquariums à l’ANRB ... Les Salons de l’ANRB restent désespérément vides une bonne partie de...

Ze schrijven ons ...

"Moeilijk gaat ook" (Mia Doornaert). Une vie de chien (Patricia de Prelle).

Advertenties

Descriptif section

Ruimtes te huur

Kamers te huur voor uw evenementen

Activiteiten

Descriptif section

Onze partners