Hij is de eerste president sinds Charles de Gaulle die herkozen wordt zonder eerst in cohabitatie te hebben geregeerd. Hij heeft zijn tweede mandaat gewonnen met een uitzonderlijke marge: 58,54 tegen 41,46 %. Maar wanneer Emmanuel Macron anderhalf uur na de bekendmaking van het resultaat op het Champ de Mars aankomt, ziet hij er helemaal niet stralend uit. Hij weet dat zijn overwinning niet te danken is aan massale bijval, maar aan de wil van kiezers om Marine Le Pen de weg te versperren. Het is een overwinning zonder glorie. Hij heeft begrepen, zegt hij in zijn toespraak, dat hij anders zal moeten regeren. Anders, goed en wel, maar hoe en met wie?

Rond het ‘extreme centrum’ van de president zijn er, op zondagavond, nog slechts radicaal-rechts en -links. En dan is het nog de vraag hoe men daar ‘links’ en ‘rechts’ interpreteert. Het traditionele publiek van de linkerzijde, la France d’en bas, heeft immers massaal voor het Rassemblement National van Marine Le Pen gestemd. En het sociaal-economisch programma van die partij lijkt ontzettend sterk op dat van La France Insoumise van de gauchist Jean-Luc Mélenchon.

Het is juist die laatste, de ‘derde man’ van de campagne, die een hoge borst opzet op de verkiezingsavond. De populistische volkstribuun begint onmiddellijk met de mobilisatie voor de ‘derde ronde’, dat wil zeggen de wetgevende verkiezingen. Hij spoort de mensen van de linkerzijde aan om hem ‘tot eerste minister te verkiezen’, aan het hoofd van een ‘tegenmacht’. Dat strookt noch met de letter, noch met de geest van de grondwet van de Vijfde Republiek, maar dat is geen bezwaar voor die onvoorwaardelijke bewonderaar van Robespierre, en van leiders van als Fidel Castro en Hugo Chavez die zonder twijfel de ‘Europese waarden’ belichamen welke zo vaak zijn ingeroepen tijdens het ongenadige spervuur tegen Marine Le Pen.

Daaruit blijkt wel de dubbele moraal van de weldenkenden. Een linkse populist mag opruiende taal verkopen, hij blijft net gezelschap. Maar rechts populisme? Dan is onmiddellijk de ‘democratie in gevaar’, en wordt verwezen naar de ‘donkerste bladzijden van onze geschiedenis’.

Zijn Marine Le Pen en haar Rassemblement National ‘extreem’, ‘fascistisch’ ? De Franse politoloog en expert over extreem-rechts in Europa, Jean-Yves Camus, vindt dat het predicaat van extreem-rechts niet meer toepasselijk is op het huidige RN. Hij verkiest de aanduiding ‘radicaal rechts’, en wordt daarin gevolgd door verscheidene journalisten en publicisten, onder wie de bekende linkse journalist en schrijver Jean-François Kahn.

Mutatis mutandis is het kiespubliek van Marine Le Pen vergelijkbaar met de populatie die in Engeland voor de Brexit stemde. Take your country back – pak je land terug, zo luidde de slogan van de Brexiteers. Dat is ook wat het Frankrijk van de kleine luiden verlangt. Het wil op een drievoudige manier ‘zijn land terug’. Het wil zijn plaats in de maatschappij; het wil het gevoel hebben dat het nog altijd in Frankrijk woont; en het wil dat de beslissingen over het lot van de burgers bij de eigen regering ligt, en niet bij een ver ‘Europa’.

Die drievoudige aliënatie vloeit voort uit de globalisering die begon in de jaren tachtig, en versneld werd door de val van de Muur van Berlijn en van het communisme. De westerse hogere klassen steunden ten volle die globalisering die weldadig is geweest voor een aantal regio’s elders in de wereld. Maar ze heeft ravages aangericht in de middenklasse van de ontwikkelde westerse landen.

De Franse politieke geograaf Christophe Guilluy heeft heel goed de sociale breuk beschreven die sindsdien alsmaar dieper werd. De ‘kleine blanken’ van de westerse middenklasse verliezen hun banen en hun maatgevend cultureel statuut. De dominerende klassen, die zowel economisch als cultureel zijn, trekken zich terug in hun geprivilegieerd statuut. In een uitgestrekt land als Frankrijk wordt die fractuur ook geografisch. De geglobaliseerde grootstedelijke gebieden scheppen rijkdom en herbergen het belangrijkste deel van de nieuwe activiteiten. Maar het Frankrijk van de periferie, een term die Guilluy gesmeed heeft, verarmt en komt in de economische, sociale en culturele marges van het land terecht. De bescheiden autochtone bevolkingslagen worden aldus het deel van de maatschappij waarop men niet mag lijken’, schrijft Guilluy, en nog: ‘Ze worden in de media opgevoerd als een zwakke, laag opgeleide, wrokkige onderklasse’.

In de plaats van naar de bekommernissen te luisteren van die klasse over Europa, de geglobaliseerde samenleving of de toestroom van migranten, doet de wereld van de media en de universiteiten, van de cultuur en de politiek het tegengestelde. Ze verwijt die mensen hun laag opleidingsniveau, hun terugplooien op de eigen identiteit, en verwijst naar enkele stukjes kwalijk verleden. Van haar kant predikt de linkerzijde de ‘open maatschappij’ van de elite tegen de ‘gesloten maatschappij’ van de onderklasse die natuurlijk uit xenofoben, homofoben, transfoben en noem maar op bestaat.

Datzelfde links vraagt zich dan af waarom het zoveel kiezers verloren heeft, en waarom het in Frankrijk voor de tweede opeenvolgende keer niet in het beslissende duel om het presidentschap aanwezig is. Ze doet denken aan die toneelschrijver die na de première van zijn stuk met een vriend telefoneert en zegt: ‘De opvoering was schitterend, maar het publiek was vreselijk’.

Om de Fransen ervan weerhouden voor Marine Le Pen te stemmen, zijn tijdens de campagne voortdurend de ‘morele waarden’, de ‘Europese waarden’ ingeroepen. Vedettes van de culturele en sportwereld deden ook hun duit in het zakje, met boodschappen tegen ‘het racisme’. Maar dat ‘operette antifascisme’, zoals Guilluy het noemt, overtuigt steeds minder. Want de beoefenaars vergeten een andere Europese waarde, die door het christendom en het humanisme is ingegeven, namelijk respect voor de zogenaamd kleine mens.

In de Verenigde Staten beschreef de Democrate Hillary Clinton tijdens jaar campagne voor het presidentschap de helft van aanhangers van Donald Trump als een basket of deplorables, vrij te vertalen als tuig van de richel. Dat is als een boomerang op haar teruggekomen. Dat een vulgaire populist als Trump verkozen is na twee ambtstermijnen van Barack Obama legt een schaduw op het imago van die gentleman-president.

Macron, die al inzit met het imago dat de geschiedenis van hem zal weerhouden, kan daar beter over nadenken. Een voortgezet misprijzen voor la France d’en bas houdt het risico in dat in de volgende presidentsverkiezingen de grendel helemaal springt, en dat zou de uittredende president niet tot eer strekken. Zelfs als het Rassemblement National niet langer systematisch als uiterst-rechts wordt beschreven, dan nog zou het noch voor Frankrijk noch voor Europa een goede zaak zijn als het aan de macht kwam.

Vijf jaar geleden beloofde president Macron dat het Rassemblement niet meer zou doordringen tot de tweede ronde van de volgende presidentsverkiezingen. We hebben gezien wat daarvan in huis kwam. Hij moet er nu wel over waken dat voor het RN van Marine Le Pen de derde keer niet de ‘goede’ wordt.


We danken barones Mia Doornaert voor de redactie van dit artikel.

Advertenties

Descriptif section

Ruimtes te huur

Kamers te huur voor uw evenementen

Activiteiten

Descriptif section

Onze partners